Bài ca dao Con cò mà đi ăn đêm

Bài ca dao Con cò mà đi ăn đêm

  • 08:41 31/08/2021
  • Xếp hạng 4.9/5 với 11 phiếu bầu

Con cò mà đi ăn đêm là bài ca dao rất nổi tiếng trong văn học dân gian Việt Nam, hình ảnh con cò trong bài ca dao tượng trưng cho thân phận người phụ nữ luôn luôn chịu thương chịu khó vì chồng con mong muốn có cuộc sống tốt đẹp và hạnh phúc hơn nhưng cuộc sống không được như mong đợi.

Nội dung bài con cò mà đi ăn đêm

Con cò mà đi ăn đêm

Con cò mà đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.

Ông ơi, ông vớt tôi nao,

Tôi có lòng nào, ông hãy xáo măng.

Có xáo thì xáo nước trong,

Chớ xáo nước đục, đau lòng cò con.

Video hát ru

Các bạn hãy cùng TruyenCoTich.Fun xem video và nghe bài ca dao "Con cò mà đi ăn đêm" qua lời hát ru của mẹ nhé.

Phân tích bài ca dao con cò mà đi ăn đêm

“À…ơi…con cò…bay lả bay la…bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng…”

Đã từ rất lâu, “cánh cò” trong lời hát ru của người mẹ yêu thương đã đi vào trong tiềm thức mỗi người Việt Nam bất kể giàu nghèo sang hèn. Khi lớn lên, những “cánh cò” lại theo ta trên những cánh đồng, trên những đồi cây, “cánh cò” trải dài khắp mảnh đất quê hương, làm bạn với nhà nông trên những cánh đồng bao la bình dị. Và, không biết tự bao giờ, “cánh cò” ấy đã len lén đi vào những bài ca dao của nhân dân ta, làm nên những cung đàn muôn điệu cho khúc tâm tình của những người quê nghèo chân chất. “Con cò” – hình ảnh luôn nổi bật trong phần lớn các bài ca dao than thân chính là đại diện tiêu biểu cho số phận vất vả của nhân dân lao động. Than rằng:

 “Con cò mà đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.

Ông ơi, ông vớt tôi nao,

Tôi có lòng nào, ông hãy xáo măng.

Có xáo thì xáo nước trong,

Chớ xáo nước đục, đau lòng cò con.”

Não nề và buồn thảm, bài ca dao như nói lên được tất cả những tâm tư tình cảm của những người nông dân nghèo làm lụng vất cả, đồng thời ca ngợi đức tính quý báu của những con người nghèo khó quanh năm chân lấm tay bùn: phải luôn giữ cho tâm hồn mình trong sạch.

Hình ảnh “con cò” trong bài ca dao trên thật đáng thương biết bao. Ngay từ đoạn mở đầu, ta đã nhận thấy có gì đó trái với quy luật sống của chúng:

 “Con cò mà đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao”

Xưa nay, con cò đã bao giờ phải đi ăn đêm? Nhưng vì hoàn cảnh sống thiếu thốn, cò kiếm ăn ban ngày không đủ, đêm đến phải đi kiếm thêm mới đủ thức ăn nuôi đàn con nhỏ của mình. Chữ “mà” ở đây được dùng rất khéo! Nó như một điểm nhấn của câu ca dao, làm nổi bật sự mâu thuẫn, nghịch lý, gợi lên cho ta cảm giác xót xa cho số phận của con cò. Rõ ràng ta thấy, có cùng đường lắm, “con cò” mới phải “đi ăn đêm”. Hình ảnh “con cò” cần cù bắt từng cái tôm, cái tép, nhặt từng hạt thóc vụn chính là hiện thân của những người nông dân nghèo khó, phải làm lụng vất vả, chắt chiu từng li từng tý nhưng cũng không đủ sống đành phải vay đầu này, mượn đầu kia, cày thuê cuốc mướn để mong sao sống được qua ngày. Nông dân nghèo, suốt ngày chỉ biết “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” ấy thể mà chỉ cần một cơn lũ, một đợt sâu bệnh là coi như mất trắng. Ôi cái thân phận của ngưòi Việt Nam, não nề và khốn khổ quá! Thật đáng thương làm sao cho số phận những con người lao động!

Cần cù, chịu thương chịu khó như thế những tưởng sẽ kiếm được nhiều thức ăn cho đàn con nhỏ, nhưng ngờ đâu, số phận đã đẩy đưa “con cò” vào dòng chảy hoạn nạn. Rủi ro đã xảy ra: vì trời quá tối còn cò lại sức tàn lực kiệt, nên đã “đậu phải cành mềm” để rồi “lộn cổ xuống ao”. “Cành mềm”, là nguyên nhân bất ngờ dẫn đến tai hoạ đe doạ mạng sống của “con cò”. Đó phải chăng là ẩn dụ cho những áp bức, bất công trong xã hội đã đè năng lên vai của những con người cần cù lao động? Động từ “lộn” nghe sao mà ai oán quá! Nó như một lời khẳng định rằng: “con cò” chắc chắn sẽ không thể nào thoát khỏi cái tai nạn này. Đời cò lênh đênh giống như thân phận của người nông dân nghèo cứ trôi nổi bấp bênh, và giờ đây, lại gặp thêm thăng trầm, biến cố của cuộc sống. ta đã từng nghe:

 “Nước non lận đận một mình

Thân cò lênh thác xuống ghềnh bấy nay…”

 

Để rồi:

 “Ai làm cho bể kia đầy

Cho ao kia cạn cho gấy cò con”

Cuộc đời cò nắng mưa dãi dầu cũng giống như cuộc đời của nông dân nghèo khi đói khi no. Họ không những chỉ làm để nuôi sống bản thân mà con mang thêm cả gánh nặng gia đình. Họ chính là nạn nhân của sự nghèo đói, số phận của họ như đã được trời đất an bày là phải sống cuộc đời gian nan, vất vả. Chính bài ca dao Con cò đã gieo vào trong ta một sự đồng cảm, một sự cảm thông đến lạ kì...

Biết được không thể nào thoát nạn, cò không vùng vẫy, quẫy đạp mà chỉ còn biết cất lên lời cầu cứu thảm thương:Nguồn truyện tại truyencotich.fun

“- Ông ơi, ông vớt tôi nao,

Tôi có lòng nào, ông hãy xáo măng.”

Nếu như hai câu đầu, ta thấy được một nghịch lý thực tế, thì khi đọc hai câu tiếp theo, ta lại nhận thấy có sự tương phản trong cách nói giữa “ông vớt tôi nao” và “ông hãy xáo măng”. Lời cầu cứu van xin ấy nghe chua xót làm sao! Biết chắc sẽ không thể nào sống sót được nhưng con cò vẫn rực lên nghị lực sống mạnh mẽ. Bởi chuyện “đi ăn đêm” cũng chỉ là do hoàn cảnh sống quá khắc nghiệt gây nên. Một nồi măng nấu với cò là kết cục thê thảm của kẻ sa cơ thất thế. “Con cò” chính là người dân cày làm lụng cực khổ kiếm được không bao nhiêu ấy thế mà lại bị bọn cường hào hà sức bóc lột, vơ vét, họ phải đưa lưng ra để nộp sưu, nộp thuế mà không cách nào phản kháng. Họ như bị đẩy đưa vào bước đường cùng của cuộc đời nhưng vì khát vọng sống quá cháy bỏng, và vì quá yêu con, thương con nên “cò” mới “đi ăn đêm”. Sự đau xót đó đã tìm được sự đồng cảm khi Chế Lan Viên đã viết:

“Cò một mình, cò phải kiếm lấy ăn,

Con có mẹ, con chơi rồi lại ngủ”

Đời “cò đói” cũng như đời người nông dân nghèo dường như đã gắn chặt với những nỗi khó khăn, gian khổ. Ấy thế mà ước muốn cuối cùng trước khi chết của “con cò” thật là cao đẹp:

“Có xáo thì xáo nước trong,

Chớ xáo nước đục, đau lòng cò con.”

Ôi, cảm động thay cho một nhân cách thanh cao! “Con cò” của chúng ta tuy bị té xuống ao lấm đầy bùn nhưng chẳng chút nào “hôi tanh mùi bùn”. Cò ơi sao cò lại không cố hét lên cho người biết rằng trong đêm tối có một con cò lặn lội kiếm ăn cho con nên mới bị trượt chân té xuống ao? Nhưng dẫu cho “cò” có chấp nhận cái chết nhưng không hề chấp nhận để cho mình chết trong nhục nhã. Không thể nào ngờ được, trong hoàn cảnh “nghìn cân treo sợi tóc” như thế này, lời cuối cùng mà “con cò” cất lên lại mang triết lý nhân sinh tuyệt đẹp đến như vậy. Ở “con cò” ta thấy được một tâm hồn trong sạch, sáng ngời đức tính cao đẹp. Một lần nữa, hình ảnh ẩn dụ - sự tương phản giữa “trong” và “đục” lại làm cho ta có cảm giác xót xa, cay đắng cho thân phận “cò”. Dù có thế nào đi chăng nữa, “cò” vẫn luôn muốn giữ cho mình hình ảnh đẹp đẽ, trong sáng, muốn mình có bị “xáo măng” cũng phải được “xáo” trong dòng “nước trong” tinh khiết. Ý nghĩa ấy như đã khẳng định, khắc sâu thêm cái ước muốn nhỏ nhoi sau cùng của “cò”, rằng nó không muốn làm “đau lòng cò con”, không muốn phải để lại những vết nhơ cho con cái nó mà chỉ muốn giữ tiếng thơm cho con cháu đời sau. Đức hy sinh của “con cò” đã được thể hiện một cách mạnh mẽ. Cái chết trước mặt, ấy thế mà điều nó nghĩ đầu tiên chính là nghĩ về con cái nó, về thế hệ tương lại của nó. Nó chết vì sự nghèo đói, lòng thương con vô bờ bến của mình. Nó chết vì con, hy sinh tất cả vì con đó là cái chết cao đẹp. Tất cả phải chăng đã làm hiện nên trong ta hình ảnh của một người dân quê nghèo với đức tính nhân hậu, cam chịu quý báu nhưng đáng thương?...

Ta đã bắt gặp biết bao “con cò lộn cổ xuống ao” trong rất nhiều các tác phẩm văn học. Họ chính là đại diện cho người nông dân nghèo Việt Nam dưới ách thống trị độc đoán của xã hội phong kiến. Nếu như Lão Hạc bị dồn vào bước đường cùng nhưng vì thương con, yêu con, muốn dành dụm tiền cho con, nên đã bán con chó và ăn bã chó mà chết thì chị Dậu của chúng ta, dưới sự bóc lột nặng nề của bọn cường hào quan lại bất lương cũng phải bán chó, bán con...Họ cũng có lúc muốn vùng lên nhưng rồi lại bất lực. Họ cam chịu số phận đau thương của mình, chấp nhận tất cả những bất công đang đè nặng lên đôi vai. Nhưng tất cả họ không vì thể mà làm nhưng chuyện thất nhân, thất đức, họ thà chấp nhận cái chết còn hơn làm kẻ tội đồ, đế giữ lại tiếng thơm cho đời sau. Những người nông dân ấy không những đẹp về nhân cách mà còn đẹp về nghĩa cử...

Hai cuộc kháng chiến oanh liệt của dân tộc đã đi qua, những người dân quê nghèo đã khoác lên mình chiếc áo của anh bộ đội Cụ Hồ, làm nên những chiến công oanh liệt. Hình ảnh “con cò” với cái đức tính cao quý ấy còn theo mãi biết bao thế hệ Việt Nam. Họ đã anh dũng chiến đấu vì dân, vì nước, họ đã hy sinh cả bản thân mình, “thà chết trong” trong vinh quang của đất nước còn hơn “sống nhục” trong ách áp bức của bọn ngoại xâm. Có những bà mẹ VN anh hùng, những ngưòi vốn đã lam lũ với cuộc đời nhưng khi đất nước cần, đã hy sinh bản thân mình, để cho đứa con mình đứt ruột sinh ra đi theo tiếng gọi của non sông...Họ chính là những “con cò” bất hữu của thời đại, làm nên những trang vàng chói lọi trong lịch sử.

Cuộc sống của chúng ta ngày càng tất bật với những bươn chãi, bồn bề, lo toan tính toán chuyện áo cơm danh lợi. Hình ảnh những “con cò” cần cù chịu thương chịu khó vẫn hiện hữu đâu đây. Dẫu cho những “con cò” ấy không còn phải mang trên mình số phận bi thảm như thế nữa nhưng dù xã hội có thay đổi, con người có thay đổi, nhưng những đức tính cao đẹp ngày nào vẫn còn sống mãi nơi tận đáy lòng. “Thân cò lặn lội” là hiện thân của những ngưòi phụ nữ đảm đang, là mẹ, là bà, là cha, ông đêm ngày một nắng hai sương làm lụng vất vả để nuôi con nuôi cháu:

 “Con cò bay lả bay la

Bay ra cửa miếu bay ra cánh đồng

Cha mẹ sinh đẻ tay không

Cho nên bay khắp tây đông kiếm mồi

Trước là nuôi cái thân tôi

Sau nuôi đàn trẻ nuôi đời cò con”…

Và phải chăng, “cành mềm” chính là những đứa con bất hiếu, trời đánh, phản bội lại tình cảm chân thành của những người đã vất vả sinh ra mình, nuôi nấng mình khôn lớn...Là người học sinh, ta phải biết tránh xa những tệ nạn xã hội, những thói hư tật xấu, phải biết thấm nhuần triết lý “đói cho sạch, rách cho thơm”, không được làm những chuyện đồi bại, trái với lương tâm. Chúng ta, thế hệ tương lai của đất nước, phải biết “tuổi nhỏ làm việc nhỏ”, phải ra sức học hành thật tốt, lao động thật tốt để những “con cò” ấy giảm bớt nỗi cực khổ, để “con cò” không bao giờ phải “lộn cổ xuống ao” như thế nữa.

Xã hội ngày càng văn minh tiến bộ, nhưng những cánh cò dường như đã trở thành biểu tượng bất hữu của con người Việt Nam. Giữa cái nền ngát xanh của bầu trời, của đồng lúa của dòng sông, những cánh cò trắng lượn lờ bay bổng nổi bật làm cho lòng ta thấy nhẹ nhàng phơi phới. Nhìn những cánh cò bay yếu đuối, khẳng khiu nhưng có ngờ đâu lại mang trong mình một sức sống mãnh liệt, một tầm hồn sống trong sạch, thanh cao đến như vậy. Bài ca dao “Con cò mà đi ăn đêm” mang dáng dấp của một câu chuyện nhỏ đã vẽ nên tấm bi kịch thảm thương cho số phận của một “con cò” cần cù, chịu khó, thương con cái vô bờ bến. Ngỡ như một tiếng vọng về một nơi nào đó, mỗi khi có dịp nghe được bài ca dao này, ắt hẳn phần lớn trong số chúng ta đều cảm thấy lắng đọng, thương vừa vừa cảm phục “con cò”, bởi đó chính là cha anh, là bà, là mẹ...là tất cả những người đã hy sinh bản thân vì thế hệ tương lai chúng ta. Và hơn bao giờ hết, bài học luân lý “thà chết trong còn hơn sống đục” mà ta rút ra được từ bài ca dao này, chắn chắn sẽ còn lưu mãi giá trị đến muôn đời sau.

Hãy cùng TruyenCoTich.Fun xem thêm những bài cao dao về hình ảnh con cò nhé.

 
Cùng chuyên mục
Những bài ca dao con cò và hình ảnh con cò hay nhất | Bản chuẩn

Những bài ca dao con cò và hình ảnh con cò hay nhất | Bản chuẩn

Những bài ca dao con cò và hình ảnh con cò thường xuyên xuất hiện trong văn học...

Top 20 câu ca dao dân ca tục ngữ về địa phương

Top 20 câu ca dao dân ca tục ngữ về địa phương

20 câu ca dao dân ca và tục ngữ về địa phương hay nhất được sưu tầm bởi TruyenCo...

Những bài Ca dao hát ru con hay nhất

Những bài Ca dao hát ru con hay nhất

Ca dao hát ru con từ xưa đến nay luôn là hình thứ giao tiếp giữa mẹ và con nhỏ đ...